Een geolied houten blad dat dof is geworden en witte kringen laat zien, is geen versleten blad. Het is een blad dat een halfjaar te lang op zijn olie heeft geteerd. Oliën is het simpelste onderhoud dat er bestaat, het kost een uurtje, en toch stellen de meeste mensen het uit tot het hout er echt slecht uitziet.
Wat olie eigenlijk doet
Olie is geen laagje bovenop het hout, zoals lak. Het trekt in de vezels en verhardt daar. Daardoor blijft het hout ademen, voelt het aan als hout in plaats van als plastic, en kun je een beschadiging plaatselijk bijwerken zonder het hele meubel te schuren. Dat laatste is het grote voordeel: bij lak moet je bij één kras het hele blad opnieuw doen.
De keerzijde is dat olie slijt. Water, schoonmaakmiddel en gebruik halen het er langzaam uit, en op dat moment gaat het hout vocht en vuil opnemen. Vandaar de kringen: dat is geen vlek op de olie maar vocht in het hout.
Welke olie je kiest
Hardwax olie is voor de meeste mensen de beste keuze. Het is een mengsel van olie en was, trekt in en laat tegelijk een dun beschermlaagje achter. Het is beter bestand tegen water en vlekken dan pure olie, en één laag is vaak al voldoende. Merken als Osmo, Blanchon en Rubio Monocoat zijn te koop bij verfspeciaalzaken, Hornbach en online houthandels.
Pure lijnolie is de traditionele optie. Goedkoop en makkelijk, maar hij droogt traag en geeft weinig bescherming tegen water. Prima voor een boekenkast, niet voor een eettafel.
Tungolie droogt sneller dan lijnolie en beschermt beter tegen vocht. Vaak gebruikt op werkbladen en badkamermeubels.
Speciale werkbladolie is voedselveilig na uitharden en bedoeld voor aanrechtbladen en snijplanken. Kies hier altijd een product waarvan de fabrikant expliciet zegt dat het geschikt is voor voedselcontact.
Mijn advies is om niet te wisselen van soort. Olie en hardwax olie verdragen elkaar redelijk, maar een geolied blad met lak overzetten of andersom vraagt volledig schuren tot op het kale hout. Noteer daarom bij aanschaf welk merk en welk type erop zit, en houd dat aan. Wie dat niet weet bij een oud meubel, kan beter eerst uitzoeken wat eronder zit, wat ook meespeelt bij het restaureren van verweerd hout binnenshuis.
Hoe vaak
Er is geen vast schema, want het hangt af van gebruik. Een werkbare vuistregel:
- Eettafel: twee keer per jaar, of vaker als er dagelijks kinderen aan zitten.
- Aanrechtblad of keukeneiland: elke twee tot drie maanden in het begin, daarna twee tot drie keer per jaar.
- Kast, dressoir, boekenkast: eens per één tot twee jaar.
- Badkamermeubel: drie tot vier keer per jaar door de luchtvochtigheid.
- Vloer: afhankelijk van looproutes, meestal jaarlijks bijwerken op de drukke plekken.
De betrouwbaarste test is de waterdruppel. Leg een druppel water op het blad en wacht een minuut. Blijft de druppel bol staan, dan zit er genoeg olie in. Trekt hij in en wordt het hout donker, dan is het tijd.
Stap voor stap oliën
- Maak het blad schoon en ontvet het. Lauw water met een scheutje groene zeep, daarna nawrijven met een licht vochtige doek. Volledig laten drogen, minstens twee uur.
- Schuur licht. Korrel 180 tot 240, in de richting van de nerf. Bij een blad dat er goed uitziet, is dit alleen even opruwen. Bij kringen of ruwe plekken schuur je die eerst weg met korrel 120 en werk je daarna op met 180 en 240.
- Stof grondig af. Stofzuigen en daarna nawrijven met een licht vochtige doek of een tack cloth. Stof dat achterblijft, zit voorgoed in de olie.
- Breng dun aan. Met een vlakke kwast, een spons of een pluisvrije doek, meegaand met de nerf. Dun is het hele geheim: te veel olie hardt niet uit en blijft plakkerig.
- Laat vijftien tot twintig minuten intrekken. Kijk waar het hout de olie snel opzuigt, dat zijn de droge plekken, en breng daar iets extra aan.
- Neem het overschot af. Wrijf met een schone droge doek alles weg wat niet is ingetrokken. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en de reden dat bladen kleverig blijven.
- Laat uitharden. Aanraken kan meestal na acht tot twaalf uur, maar volledig uitharden duurt bij hardwax olie zeven tot veertien dagen. Leg in die periode geen kleedjes of onderzetters neer die kunnen aankleven.
- Tweede laag alleen als het nodig is. Bij kaal geschuurd hout of een erg droog blad, na volledige droging van de eerste laag.
Wat je nodig hebt
- Olie of hardwax olie, half liter is genoeg voor ongeveer 10 tot 20 vierkante meter. Verfspeciaalzaak, Hornbach, Praxis of een online houthandel.
- Schuurpapier korrel 120, 180 en 240, of een schuurblok.
- Pluisvrije katoenen doeken. Oude lakens werken uitstekend.
- Groene zeep en een emmer lauw water.
- Nitrilhandschoenen en eventueel een vlakke kwast of applicatiepad.
- Een metalen bak met deksel of een emmer water voor de gebruikte doeken.
De veiligheidsregel die niemand kent
Doeken met lijnolie of hardwax olie kunnen spontaan ontbranden. Dat is geen broodjeaapverhaal: bij het uitharden komt warmte vrij, en in een opgepropte doek in een prullenbak kan die warmte niet weg. Er zijn woningbranden mee begonnen.
Leg gebruikte doeken daarom altijd plat uit te drogen op een steen of tegel buiten, of dompel ze onder in een emmer water en gooi ze pas daarna weg. De algemene voorlichting van de brandweer over brandveilig wonen gaat vooral over rookmelders en vluchtroutes, maar dit hoort in hetzelfde rijtje: een klus van een uur met een risico dat je niet ziet aankomen.
Onderhoud tussendoor
Gebruik geen allesreiniger op geolied hout. Die haalt de olie eruit en versnelt precies het probleem dat je wilt voorkomen. Lauw water met wat groene zeep of een speciale houtzeep is genoeg. Een vochtige doek, niet nat, en meteen nadrogen.
Zet warme pannen nooit direct op een geolied blad, want de warmte trekt de olie plaatselijk weg en laat een lichte plek achter. Gemorste wijn of citroensap veeg je binnen een paar minuten weg, want zuur tast het hout aan.
Ontstaat er toch een kring, dan schuur je alleen die plek en olie je die bij. Na twee weken zie je er niets meer van, en dat is precies waarom een geolied massief eiken werkblad een leven lang meegaat. Bij meubels van sloophout geldt hetzelfde, alleen zuigt oud hout vaak ongelijkmatig, en dan is een tweede dunne laag op de droge plekken meestal wel nodig.
