“`

Leegstaande woningen in Nederland: oorzaken, cijfers en oplossingen

Waarom leegstaande woningen een urgent vraagstuk zijn

Leegstaande woningen zijn panden die tijdelijk of langdurig niet worden bewoond, ondanks een duidelijke vraag naar woonruimte. Volgens recente CBS-cijfers stonden in de zomer van 2024 ongeveer 200.000 woningen leeg, terwijl er tegelijkertijd een fors woningtekort speelt. Deze tegenstrijdige situatie versterkt de druk op de woningmarkt en leidt tot politieke en maatschappelijke discussies over betaalbaarheid en beschikbaarheid.

Beleidsmakers en gemeentelijke ambtenaren moeten instrumenten als de leegstandsheffing effectief inzetten. Vastgoedeigenaren zien zich geconfronteerd met extra kosten en reputatierisico’s als hun bezit langdurig leegstaat. De juiste balans tussen handhaving, regelgeving en stimulansen is cruciaal om leegstand terug te dringen.

Dit artikel behandelt de definitie en oorzaken van leegstand, analyseert de nieuwste statistieken, legt de leegstandsheffing uit en biedt een praktisch stappenplan voor gemeenten. Daarnaast delen we concrete tips en inspirerende casestudy’s voor een effectieve aanpak.

Wat zijn leegstaande woningen? Definitie, soorten en oorzaken

Leegstaande woningen zijn panden die tijdelijk of langdurig niet bewoond zijn, terwijl er vraag is naar woonruimte. Ze vormen een knelpunt in een krappe woningmarkt en vragen om gerichte interventies. Door onderscheid te maken tussen verschillende vormen kunnen gemeenten en eigenaren effectiever optreden.

Landelijke cijfers duiden erop dat ongeveer 90.000 woningen mogelijk langer dan een jaar leegstaan, wat wijst op structurele problemen en de noodzaak voor proactief beleid.

Soorten leegstand

• Structurele leegstand
• Frictieleegstand
• Tijdelijke leegstand

Hoewel de categorieën elkaar soms overlappen, vereist structurele leegstand een andere benadering dan tijdelijke leegstand. Inzicht in deze vormen vormt de basis voor gerichte oplossingen, van stimulering van verhuur tot herbestemming.

Belangrijkste oorzaken

Verschillende factoren dragen bij aan leegstand:

• Veranderende demografie en migratie
• Regelgeving en vergunningsprocedures
• Economische factoren en onderhoudskosten

Inzicht in de oorzaken helpt bij het ontwikkelen van maatwerkmaatregelen, zoals het aanpassen van beleid of het stimuleren van herbestemming.

Statistieken en trends: ongeveer 200.000 leegstaande woningen deze zomer

Volgens de meest recente CBS-cijfers stonden in de zomer van 2024 ongeveer 200.000 woningen in Nederland ongebruikt. Dit komt neer op ongeveer 2% van alle woningen. Tegelijkertijd groeit de druk op de woningmarkt door het oplopende tekort aan betaalbare huizen.

Nationaal beeld volgens het CBS

Van de ongeveer 200.000 leegstaande woningen staat naar schatting ongeveer 90.000 al langer dan een jaar leeg, terwijl de overige panden korter onbewoond zijn. Verdeling en trends in één oogopslag:

• De leegstandscijfers fluctueren jaarlijks, afhankelijk van regionale economische ontwikkelingen en demografische veranderingen, vooral in regio’s met een krimpende bevolking.
• Kortdurende leegstand bij verhuizingen en renovaties vormt het grootste deel van het totaal.

Leegstand per provincie en stad

De spreiding van leegstand verschilt flink per regio. Demografische ontwikkelingen, economisch profiel en investeringsklimaat spelen daarbij een rol.

• Groningen, Flevoland en Drenthe hebben met ruim 3% de hoogste leegstandscijfers, gevolgd door Friesland en Zeeland.
• Grote steden als Amsterdam, Utrecht en Rotterdam kampen juist met minder dan 1% leegstand door sterke koop- en huurvraag.

Deze regionale verschillen bieden aanknopingspunten voor lokale beleidsmakers om gerichte maatregelen te nemen waar de leegstand het grootst is.

Leegstandsheffing: werking en implementatie

Leegstandsheffing is een gemeentelijke maatregel om eigenaren te stimuleren hun panden te verhuren of een andere bestemming te geven. Door een financiële prikkel op te leggen, wil de gemeente voorkomen dat woningen onnodig leegstaan. De hoogte van de heffing verschilt per gemeente, afhankelijk van lokale behoeften en beleid.

Wat is leegstandsheffing?

De leegstandsheffing is vastgelegd in de gemeentewet en richt zich op woningen die langer dan een bepaalde periode leegstaan. Gemeenten kunnen eigenaren beboeten om in actie te komen.

• Doel en juridische basis: verankerd in de gemeentewet, bedoeld om leegstand terug te dringen.
• Verschil per gemeentelijke verordening: elke gemeente bepaalt zelf de vrijstellingscriteria en tarieven.

Stappenplan voor gemeenten

Effectieve invoering vraagt om een gestructureerde aanpak. Gemeenten doorlopen doorgaans dezelfde fasen bij het opleggen van de heffing.

• Registratie van panden: vastleggen welke adressen langdurig leegstaan.
• Berekenen en opleggen van de heffing: bepalen van het bedrag op basis van actuele tarieven.
• Communicatie met vastgoedeigenaren: informeren over regels, uitzonderingen en mogelijkheden voor uitstel of vrijstelling.

Rol van regelgeving en vergunningen

Regelgeving en vergunningstrajecten hebben direct invloed op de omvang van leegstand. Een complex of langdurig vergunningsproces kan de leegstand onbedoeld verlengen.

• Invloed op bouw- en herbestemmingsprocedures: snelle vergunningverlening kan herontwikkeling bevorderen.
• Voorbeelden van versnelde trajecten: ontheffingen of ‘snelle paden’ voor woningomzetting.

Praktische oplossingen voor vastgoedeigenaren en misvattingen

Vastgoedeigenaren kunnen leegstand voorkomen door slim in te spelen op tijdelijke woonvormen en samenwerkingen. Ook een kleine opknapbeurt kan het verschil maken bij potentiële huurders of kopers.

Onderstaande strategieën helpen om leegstand terug te dringen en waarde te behouden, terwijl we veelvoorkomende mythes onderuit halen.

Tips voor vastgoedeigenaren

Concrete aanpakken om leegstand te verminderen:

• Flexibele verhuuropties (short-stay, pop-up woonruimte)
• Samenwerken met woningcorporaties en beleggers
• Investeren in onderhoud en aantrekkelijke presentatie

Flexibele verhuuropties bieden de mogelijkheid om tijdelijke bewoners of ondernemers ruimte te geven voor korte periodes. Dit genereert direct rendement en houdt uw pand actief in de markt.

Samenwerken met woningcorporaties en beleggers geeft toegang tot expertise, marketingkanalen en doelgroepen die anders moeilijk te bereiken zijn. Gezamenlijke projecten leiden vaak tot snellere invulling.

Investeren in onderhoud en aantrekkelijke presentatie zorgt ervoor dat uw woning er aantrekkelijk uitziet op advertentieplatforms. Denk aan frisse verf, goed lichtplan en professionele foto’s die het beste van het pand laten zien.

Veelvoorkomende misvattingen

Drie mythes die regelmatig de kop opsteken:

• Leegstand is altijd financieel onverstandig: tijdelijke onrendabele periodes kunnen juist bijdragen aan waardevermeerdering door renovaties en verbeterde marketing.
• Gemeenten doen niets tegen leegstand: veel gemeenten bieden advies, subsidies en versneld vergunningstraject voor herbestemming.
• Herbestemmen is altijd te duur: publiek-private samenwerkingen en subsidieregelingen maken herontwikkeling in veel gevallen betaalbaarder dan verwacht.

Inspirerende casestudy’s van herbestemmingsprojecten

Hernieuwde woonunits in voormalige kantoorpanden

In Utrecht werd een kantoorpand uit de jaren ’80 omgetoverd tot 30 compacte woonunits. Gemeente en ontwikkelaar kozen voor behoud van de bestaande draagstructuur, wat bouwkosten drukt en duurzaamheid vergroot.

• Context en aanpak
• Belangrijkste succesfactoren

Transformatie van leegstaand schoolgebouw tot sociale woningen

Een voormalig schoolgebouw in Eindhoven biedt nu plaats aan 20 sociale huurappartementen. Dankzij een publiek-private samenwerking met een woningcorporatie kon financiering rondkomen en ontstond een hechte buurtgemeenschap.

• Stakeholders en financiering
• Resultaten en maatschappelijke impact

Conclusie en volgende stappen

Effectieve aanpak van leegstaande woningen begint bij inzicht in de verschillende vormen en de nieuwste CBS-cijfers. Door leegstandsheffing gericht in te zetten en een gestructureerd stappenplan te volgen, kunt u zowel kortdurende als langdurige leegstand terugdringen. Praktische oplossingen zoals flexibele verhuuropties, samenwerking met woningcorporaties en gerichte onderhoudsinvesteringen maken panden sneller rendabel en aantrekkelijk.

Publiek-private samenwerkingen en voorbeelden uit Utrecht en Eindhoven tonen aan dat herbestemming veel meerwaarde biedt, zowel sociaal als economisch. Het benutten van bestaande draagstructuren en versneld vergunningstraject geeft projecten een vliegende start en helpt woonruimte effectief te hergebruiken.

Stel een leegstandsregister op, voer overleg over lokale heffingen, zoek partners voor herbestemming en plan concrete renovatie- of marketingacties. Deze stappen dragen bij aan een duurzame en vitale woningmarkt, waarin onnodige leegstand stevig terugloopt.

“`