Een eiken tafel wordt mooier naarmate je hem gebruikt, maar alleen als je hem af en toe iets teruggeeft. Olie trekt in het hout, beschermt de bovenste vezels en maakt de nerf donkerder en dieper. Doe je niets, dan droogt het blad uit, gaat het vlekken opnemen en voelt het na een paar jaar ruw en dof aan. Het goede nieuws: onderhoud van een eiken eettafel kost je twee keer per jaar een uurtje, en het meeste van dat uur ben je aan het wachten tot de olie intrekt.
Geolied of gelakt: kijk eerst wat je in huis hebt
Dit is de belangrijkste stap, en hij wordt het vaakst overgeslagen. Olie op een gelakte tafel trekt nergens in en blijft als een plakkerig laagje op de lak liggen. Je maakt het blad er alleen maar viezer mee.
De waterdruppeltest
Leg een druppel water op een onopvallend plekje, bijvoorbeeld bij de rand onder het blad. Blijft de druppel bol staan en veegt hij zonder spoor weg, dan zit er lak of een harde waslaag op. Trekt de druppel langzaam in en zie je een donkere vlek die na een half uur weer verdwijnt, dan is je blad geolied. Een gelakt blad voelt bovendien altijd glad en koel aan, geolied hout voelt warm en licht ruw.
Is je tafel gelakt, dan is onderhoud vooral schoonmaken en beschermen. Zit er een beschadiging in de lak, dan werk je die niet bij met olie maar met een reparatieset of een vakman. Is je blad geolied, lees dan gerust door.
Dagelijks schoonmaken zonder het blad uit te drogen
Voor negen van de tien vlekken heb je genoeg aan een licht vochtige microvezeldoek en daarna direct een droge doek. Lauw water, meer niet. Zit er iets vets op, gebruik dan een paar druppels neutrale houtzeep in een liter water. Wring de doek goed uit en droog altijd na.
Wat je beter weglaat: allesreiniger met ammoniak, azijn, bleekmiddel, schuurmiddel, groene schuursponsjes en stoomreinigers. Die halen de olie eruit en laten dof hout achter.
Een eiken tafel oliën in zes stappen
Kies een dag waarop je de tafel een etmaal kunt missen en waarop je een raam open kunt zetten. Werk niet in de volle zon, want dan droogt de olie op het oppervlak in plaats van erin.
Wat je nodig hebt
- Schuurpapier korrel 180 en 240, plus een schuurblokje. Te koop bij de bouwmarkt, bijvoorbeeld Gamma of Praxis.
- Meubelolie of hardwax-olie voor binnen, kleurloos tenzij je het blad bewust donkerder wilt. Ook bij de bouwmarkt, en soms bij IKEA in het assortiment onderhoudsmiddelen.
- Twee of drie pluisvrije katoenen doeken. Een oud laken werkt prima, of een pak poetsdoeken bij de Action.
- Nitrilhandschoenen en een bakje voor de olie.
- Een emmer met water voor de gebruikte doeken. Dit is geen overbodige luxe, zie stap zes.
Stap voor stap
- Maak het blad grondig schoon met een licht vochtige doek en laat het minstens een uur drogen. Vet en kruimels onder je schuurpapier geven strepen.
- Schuur licht met korrel 240, altijd met de nerf mee en zonder te leunen. Je haalt alleen de opstaande vezels en de bovenste vuillaag weg. Bij ruwe plekken of oude vlekken begin je met 180.
- Stof af tot het echt stofvrij is. Eerst zuigen met een zachte borstel, daarna een licht vochtige doek, en dan tien minuten wachten.
- Breng de olie dun aan met een doek of een kwastje, in vlakken van ongeveer een halve meter. Dun is hierbij echt dun: het hout moet er verzadigd uitzien, niet nat.
- Laat vijftien tot twintig minuten intrekken en neem daarna alle overtollige olie af met een schone droge doek. Blijft er ergens olie op liggen, dan wordt dat een kleverige plek die weken plakkerig blijft. Wrijf na tot het blad mat aanvoelt.
- Laat het blad minstens twaalf uur drogen voordat je er iets op zet, en reken op een week voordat de olie helemaal is uitgehard. Leg de gebruikte doeken in de emmer water of hang ze buiten uitgespreid te drogen. Olie-doeken die je opgefrommeld in de prullenbak gooit kunnen door zelfontbranding vlam vatten.
Voor een blad dat er echt slecht aan toe is doe je een tweede laag na 24 uur. Meer dan twee lagen heeft zelden zin, want eiken neemt niet oneindig veel olie op.
In mijn werkplaats hou ik een afgezaagd stukje van elk blad dat ik maak. Voordat ik een kleurloze of een licht getinte olie op een tafel zet, olie ik eerst dat proefstukje. Eiken kan met een witte olie ineens grauw worden en met een naturel olie juist een tint geler. Dat wil je op een restje zien en niet op de tafel waar je jaren aan gaat zitten.
Hoe vaak moet het nou echt
De standaardregel is twee keer per jaar, maar je tafel geeft zelf betere aanwijzingen. Doe elke paar maanden de waterdruppeltest. Trekt water binnen een paar seconden in en blijft er een donkere vlek staan, dan is het tijd. Voelt het blad droog en stoffig aan, of zijn de kopse kanten lichter geworden dan de rest, dan is dat hetzelfde signaal.
- Een eettafel waar dagelijks aan gegeten en gewerkt wordt: twee tot drie keer per jaar.
- Een eiken salontafel met veel glazen erop: twee keer per jaar, en houd onderzetters bij de hand.
- Een nieuw blad in het eerste jaar: na drie maanden een extra beurt, want dan zuigt het hout nog gretig.
Kringen en vlekken voorkomen
Voorkomen is bij geolied hout veel makkelijker dan herstellen. Zet een warme pan nooit direct op het blad, want warmte drijft vocht in de bovenste laag en dat geeft die melkwitte kringen. Een onderzetter van kurk of vilt kost bij HEMA of Action bijna niets. Neem gemorste wijn, koffie en citroensap meteen op, want die kruipen binnen een half uur in de nerf.
Zet je tafel ook niet vlak voor een radiator of in de volle middagzon. Hout krimpt en zet uit met de seizoenen, en een blad dat aan één kant continu warm staat trekt scheef. Een luchtvochtigheid tussen ongeveer 40 en 60 procent is voor massief eiken het prettigst.
Zit er toch een kras of een kring in, dan hoef je meestal niet het hele blad te doen. Hoe je plaatselijk herstelt lees je in de gids over krassen en kringen uit een houten tafelblad. Twijfel je of jouw blad wel massief eiken is, dan helpt het overzicht van mangohout, eiken en teak je op weg.
Kan ik olijfolie of slaolie gebruiken om mijn tafel te oliën?
Doe dat niet. Plantaardige keukenolie hardt niet uit en wordt na een paar weken ranzig. Je krijgt een plakkerig blad met een muffe geur die je er nauwelijks nog uit krijgt. Gebruik meubelolie of hardwax-olie die speciaal voor binnenhout is gemaakt.
Moet ik mijn eiken tafel voor het oliën altijd schuren?
Bij een regulier onderhoudsbeurtje is licht schuren met korrel 240 genoeg, en soms kun je het zelfs overslaan als het blad glad en schoon is. Schuren met een grovere korrel bewaar je voor ruwe plekken, oude vlekken of een blad dat je helemaal wilt opknappen.
Waarom is mijn blad na het oliën plakkerig gebleven?
Dan is er te veel olie op het oppervlak blijven liggen. Wrijf het blad na met een doek met een klein beetje verse olie erop, zodat de oude laag weer oplost, en neem daarna alles direct droog af. Laat het vervolgens rustig een week uitharden.
Een geoliede tafel vraagt weinig, maar hij vraagt het wel regelmatig. Wie twee keer per jaar een uurtje neemt, heeft over vijftien jaar nog steeds een blad dat er warm uitziet en dat je gewoon kunt bijwerken. Ben je aan het oriënteren op een nieuw blad, dan vind je het complete overzicht in de eiken eettafels, en voor de andere houtsoorten en vormen bekijk je de hele tafelgids. Weet je nog niet wat bij je ruimte past, dan loopt de keuzehulp in een paar vragen met je mee.
