Een houten tafel die nooit een kras krijgt, is een tafel waar niemand aan zit. Toch hoef je niet met elke beschadiging te leren leven. De meeste krassen en kringen in een houten blad haal je er in een half uur zelf uit, mits je weet waar je mee te maken hebt. Dat laatste is het halve werk: een kras in de olielaag pak je heel anders aan dan een deuk in het hout of een witte kring onder een lakvernis.
Eerst bepalen hoe diep de schade zit
Haal je vingernagel dwars over de kras. Blijft je nagel niet haken, dan zit de beschadiging alleen in de afwerklaag en is het meestal een kwestie van bijwerken. Haakt je nagel wel, dan is het hout zelf geraakt en moet je schuren of vullen. Is het hout op die plek lichter geworden, dan zijn er vezels weggehaald.
Kijk daarna wat voor afwerking je hebt. Leg een druppel water op een onopvallende plek. Trekt hij langzaam in, dan is het blad geolied en kun je bijna alles zelf herstellen. Blijft de druppel bol staan, dan zit er lak of vernis op. Bij lak werk je nooit plaatselijk met schuurpapier, want dan krijg je een matte vlek die meer opvalt dan de kras.
Lichte krassen in een geolied blad
Dit is het makkelijkste scenario. Schuur het plekje heel licht met korrel 240, altijd met de nerf mee en met een gebied dat iets groter is dan de kras zelf. Stof af, breng met een doek een dun laagje meubelolie aan, laat het een kwartier intrekken en neem alles wat niet is ingetrokken droog af. Na een dag zie je meestal niets meer. Voor de volledige werkwijze en de juiste olie is de gids over een eiken tafel onderhouden en oliën je startpunt.
De walnoot-truc voor kleine krasjes
Voor een enkel oppervlakkig krasje in donker hout werkt een halve walnoot verrassend goed. Wrijf de vleeskant van de noot een paar keer over de kras, laat het vijf minuten staan en poets na met een zachte doek. De olie en de kleurstof uit de noot vullen het krasje op en maken de kleur weer gelijk. Het is geen permanente reparatie, maar hij houdt maanden en je hebt er niets voor nodig wat je niet in huis hebt.
Ik gebruik dit trucje zelf vooral op bezoek bij klanten, als iemand in paniek naar een krasje wijst dat een dag eerder is ontstaan. Negen van de tien keer is het probleem daarmee klaar en hoeft er geen schuurpapier aan te pas te komen. Op licht eiken werkt het minder goed, want daar kan de noot juist een donkere veeg achterlaten. Test dus altijd eerst aan de onderkant van het blad.
Diepere krassen en deuken
Een deuk is iets anders dan een kras. Bij een deuk zijn de vezels ingedrukt maar niet weggehaald, en die kun je vaak weer laten opzwellen. Leg een schone vochtige katoenen doek op de deuk en houd er een strijkijzer op middenstand een paar seconden op. De stoom trekt het hout omhoog. Herhaal dit twee of drie keer, laat het blad drogen, schuur licht na met korrel 240 en olie het plekje bij. Doe dit niet op gelakt of gefineerd hout, want dan blaas je de laag los.
Zit er een echte groef in, dan schuur je die weg met korrel 180 en werk je daarna terug naar 240. Schuur een ruim vlak mee en houd de overgang zacht, anders krijg je een kuil die je bij strijklicht altijd blijft zien. Bij een diepe kerf in de rand kun je ook werken met een houtwas-vulstift in de juiste kleur, verkrijgbaar bij Gamma of Praxis.
Witte kringen van warmte en vocht
Een melkwitte kring komt bijna altijd van een warme pan of een nat glas. Het vocht zit dan nog in de bovenste afwerklaag en niet in het hout zelf. Dat is goed nieuws, want vocht dat erin kan, kan er ook weer uit.
- Leg een droge katoenen doek over de kring en ga er met een strijkijzer op de laagste stand en zonder stoom in korte rondjes overheen. Til de doek elke tien seconden op om te kijken.
- Werkt dat niet, probeer dan een föhn op halve kracht op ongeveer twintig centimeter afstand, in beweging blijvend.
- Blijft er een schim over, wrijf de plek dan in met een beetje meubelolie of met een mengsel van olie en heel fijne as, en poets na met de nerf mee.
- Olie het hele blad daarna licht na, zodat de glans overal gelijk is.
Een zwarte of donkergrijze kring is een ander verhaal. Dan is er vocht tot in het hout doorgedrongen en heeft het gereageerd met de looizuren, iets wat vooral bij eiken speelt. Warmte helpt daar niet. Je moet die plek uitschuren, en soms is de verkleuring zo diep dat het hele blad opnieuw geschuurd en geolied moet worden.
Wat je in huis wilt hebben
- Schuurpapier korrel 180 en 240 en een schuurblokje, bij de bouwmarkt zoals Gamma of Praxis.
- Meubelolie of hardwax-olie die past bij de afwerking van je blad.
- Een paar pluisvrije katoenen doeken, bijvoorbeeld poetsdoeken van de Action.
- Een houtwas-vulstift in een kleur die bij je tafel past, voor diepe kerven.
- Vilten glijders en onderzetters van kurk, te vinden bij HEMA, IKEA of Kwantum.
Wanneer je beter een vakman belt
Bij een gefineerd blad blijf je van schuurpapier af. De fineerlaag is vaak minder dan een millimeter dik en die schuur je zo doorheen. Ook bij een gelakte tafel met een beschadiging in de lak, bij een grote zwarte watervlek en bij een antiek blad met een originele afwerking is de kans op meer schade groter dan de kans op een mooi resultaat. Een meubelrestaurateur kost dan minder dan een nieuwe tafel.
Twijfel je over de houtsoort van je blad, en dus over hoe hard en hoe krasgevoelig het is, dan zet het overzicht van mangohout, eiken en teak de verschillen op een rij.
Kan ik met een strijkijzer echt een deuk uit mijn tafel halen?
Bij massief hout met een geoliede afwerking werkt het vaak goed, omdat je de ingedrukte vezels met stoom weer laat opzwellen. Bij gelakt, gefineerd of geverfd hout doe je dit niet: de warmte en het vocht laten de bovenlaag los en dan heb je een groter probleem dan de deuk.
Hoe voorkom ik nieuwe krassen op mijn tafelblad?
Til stoelen op in plaats van ze te schuiven en zet vilten glijders onder de poten. Gebruik een snijplank, en zet vazen en schalen met een ruwe onderkant op een viltje of een placemat. Zand en kruimels onder een schaal die je verschuift zijn de grootste veroorzaker van fijne krasjes.
Moet ik na een reparatie het hele blad opnieuw oliën?
Voor een klein krasje niet, maar als je een groter vlak hebt geschuurd wel. Anders zie je de bewerkte plek terug als een verschil in glans. Een dunne laag over het hele blad kost je twintig minuten en maakt het resultaat direct onzichtbaar.
Een blad dat je zelf kunt bijwerken gaat simpelweg langer mee. Dat is meteen het beste argument om bij een nieuwe tafel voor massief hout te kiezen in plaats van voor een dun fineer of een folielaag. Wil je zien wat er te krijgen is, kijk dan in het overzicht met eettafels of blader door de hele tafelgids. Hoe wij selecteren en beoordelen lees je op de pagina over ons.
